استاد شایق

 

سخنرانی

محسن محمدی پناه

 

 

  

 
 



تفکر، تقوا و حیا، رهاورد سکوت است

حجت‌الاسلام مهدوی‌نژاد: یکی از دلایلی که انسان فرصت فکر کردن پیدا نمی‌کند به خاطر این است که زیاد حرف می‌زند / تحمل رنج سکوت برای آزاد شدن روح و سلامتی روح مفید است./ سکوت یکی از شروط تقواست./ اکثر دعواها و اختلافات خانوادگی و اجتماعی  از یک کلمه حرف شروع می‌شود.

 

 

سخنرانی حجت‌الاسلام مهدوی‌نژاد در جلسه هفتگی هیئت انصار ولایت دارالعباده، شنبه 14 مهر در ادامه سلسله مباحث «منطق‌الخیر» از نامه 31 نهج‌البلاغه به بیان نکاتی پیرامون سکوت و اهمیت آن در زندگی پرداخت و به روایاتی نورانی در این زمینه اشاره کرد.

 

سکوت، بستر تفکر

حجت‌الاسلام مهدوی‌نژاد اظهار داشت: امیرالمؤمنین(ع) در نامه 31 نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «مَنْ أَكْثَرَ أَهْجَرَ وَ مَنْ تَفَكَّرَ أَبْصَرَ»؛ هرکس زیاده‌گو باشد، بیهوده‌گو خواهد شد و هرکس که تفکر کند، بصیرت یابد. سکوت و کم‌حرفی با تفکر ارتباط تنگاتنگی دارند.  کسی که زیاد حرف بزند، بیهوده گو خواهد شد، حرف‌های بی‌ربط می زند. کسی که در حرف‌زدنش تفکر کند، در حرکات و برنامه‌ریزی زندگی‌اش حساب و کتاب می‌آید، بینا و بصیر می‌شود.

 

چرا فرصت نمی‌کنیم فکر کنیم؟

وی افزود: کسی که زیاد حرف می‌زند قاعدتاً نمی‌تواند فکر کند، نمی‌تواند انتخاب کند که چه می‌خواهد بگوید. سکوت یک بستر خوب برای تفکر است، سکوت و تفکر باهم برادرند و در جاهایی برابرند؛ یعنی سکوت مساوی با تفکر است و برعکس. زیاد حرف‌زدن باعث می‌شود دل‌مشغولی‌ انسان زیاد شود و وقتی اینگونه شد دیگر فرصت تفکر نداریم. بنابراین یکی از دلایلی که انسان فرصت فکر کردن پیدا نمی‌کند به خاطر این است که زیاد حرف می‌زند.

 

آثار سؤء پرحرفی

سخنران مراسم در بیان دیگر آثار سؤء پرحرفی گفت: آدم‌هایی که زیاد حرف می‌زنند فرصت بدست آوردن گوهرهای ناب معرفتی را از دست می‌دهند. اطراف ما پر از درس و عبرت است. خیلی از حرف‌هایی که از دهان اطرافیان ما خارج می‌شود راه حل مشکلات زندگی ماست، ولی آنقدر قلب و ذهن ما مشغول است که با تفکر با حرف‌ها و راهکارهایی که می‌شنویم مواجه نمی‌شویم و اصلاً حواسمان به آن‌ها نیست؛ این‌جوری آدم ضرر می‌کند.  

 

توصیه امام صادق(ع) به باسواد و بی‌سواد

وی با بیان اینکه بیشتر جوان‌ها به زیاده‌گویی مبتلا هستند، عنوان کرد: چون جوان روحیه خروشندگی و هیجانش بالاست، مدام می‌خواهد حرف بزند و نظر بدهد. بعضی زرنگ‌اند گوش شنوا دارند، وقتی به پیر دنیادیده‌ای می‌رسند، می‌گویند ما را نصیحت کن. بالاخره هرکسی گوهری در انبان تجربیاتش دارد. تاکنون شما چند بار از پدرتان خواستید که شما را نصیحت کند، چه بسا دوای درد شما در همین نصیحت‌های مادر و پدرتان باشد!

امام صادق(ع) می‌فرمایند: «عَلَيْكَ بِالصَّمْتِ تُعَدَّ حَلِيماً جَاهِلًا كُنْتَ أَوْ عَالِماً»[1]؛ چه عالمی، چه جاهل، چه باسواد، چه بی‌سواد، در هر صورت بر تو باد به سکوت چرا که تو در شمار انسان‌های بردبار قرار خواهی گرفت. بعضی وقت‌ها انسان نباید حرف بزند یکوقت‌ با گفتن من مشکلی حل می‌شود می‌گویم اما وقتی این‌طور نیست باید سکوت کرد تا دیگران نظر بدهند. بگذار در شمار انسان‌های بردبار باشی.

وی در ادامه با بیان اینکه سکوت در برابر علما، زینت است و در برابر انسان‌های جاهل، مانند یک پوشش است، گفت: در این جلسه‌های خانوادگی و دوستانه گاهی می‌بینیم بعضی‌ها در مورد همه چیز نظر و نسخه می‌دهند؛ طبابت، مشکلات خانوادگی، تحصیلی و... در حالی که علما درباره همه چیز آن‌طور نظر نمی‌دهند.

 

تفاوت سکوت مؤمن با منافق

مسئول هیئت انصار ولایت دارالعباده تصریح کرد: مؤمن وقتی ساکت است، دارد فکر می‌کند، اما اگر دیدید منافق ساکت است، غافل است. آدم مؤمن هر وقت ساکت است می‌خواهد مسئله‌ای از دنیا یا آخرت را حل کند. امام منافق هر وقت ساکت است دارد فکر گناه می‌کند، در خیال و اوهام است. دارد برای به پا کردن شری نقشه‌ می‌کشد و این به درون انسانی که نفاق درونش هست برمی‌گردد.

 

سکوت، از شروط تقوا و عامل آزادی روح

وی ادامه داد: در روایاتی آمده سکوت یکی از شروط تقواست. همان‌طور که روزه شکم و دهان ازخوردن و آشامیدن تحمل یک رنج جسمی است ولی نتیجه‌اش سلامتی جسم است، روزه‌ سکوت گرفتن و تحمل رنج سکوت هم برای آزاد شدن روح و سلامتی روح، مفید است.

 

تراشیدن اضافات کلام با سکوت

حجت الاسلام مهدوی‌نژاد با بیان اینکه سکوت از بیان اضافات کلام جلوگیری می‌کند، افزود: استاد سنگ‌تراش سنگ را می‌تراشد و شکلی درمی‌آورد؛ به تعبیر یک [اهل دلی]، این شکل در این سنگ بود و استاد سنگ‌تراش تفکر کرد، آن شکل را در این سنگ دید و شروع به تراشیدن اضافات این سنگ کرد و این شکل به وجود آمد والا این شکل از قبل در این سنگ بود. سخن‌گفتن هم مانند همین است. شما اگر قبل از حرف‌زدن، فکر کنید، می‌فهمید چه بگویید و چه نگویید لذا اضافه حرف نمی‌زنید، وقتی اضافه حرف نزدید، حرف حسابی می‌زنید، جان کلام و هدف اصلی کلام درمی‌آید. امیرالمؤمنین(ع) فرمودند: «خَيرُ الكَلام ما قَلَّ وَ دَلّ»؛ بهترین کلام آن است که کم و قابل‌فهم باشد.

 

چیزهایی که عقل را کم می‌کند!

وی افزود: حضرت علی(ع) می‌فرمایند: «من کَثُر کلامه قلَّ عقله»، هرکس کلامش زیاد باشد، عقلش کم می‌شود چون نمی‌تواند فکر شده و حساب شده حرف بزند، زیاد حرف نامعقول می‌زند؛ برای همین است که خواب زیاد هم نهی شده است. روایت می‌فرماید: زیاد بخوابید، ایمانتان سست می‌شود، دلتان می‌میرد و کندذهن می‌شوید. چرا؟ چون خواب، رفتن در عالم خیال است، از حالت عقل خارج می‌شوید، هرچه بیشتر در عالم خیال بمانید ذهنتان کندتر می‌شود، ایمانتان سست می‌شود؛ لذا می‌گویند کم بخوابید. این نشانگر اهمیت تفکر پیش از هر حرف یا عملی است.

 

 

از پرحرفی تا بی‌حیایی

وی در ادامه به بیان روایات عجیب دیگری در ارتباط پرحرفی و بی‌حیایی پرداخت و گفت: حضرت می‌فرمایند: «مَنْ كَثُرَ كَلامُهُ كَثُرَ خَطَأُهُ، وَ مَنْ كَثُرَ خَطَأُهُ قَلَّ حَیاؤُهُ، وَ مَنْ قَلَّ حَیاؤُهُ قَلَّ وَرَعُهُ، وَ مَنْ قَلَّ وَرَعُهُ ماتَ قَلْبُهُ، وَ مَنْ ماتَ قَلْبُهُ دَخَلَ النّارَ»، کسی که زیاد صحبت کند، خطایش زیاد می‌شود و هر کس خطایش زیاد شد، حیایش کم می‌شود. حیا توان درونی است که انسان را از اشتباهات و خطاها حفظ می کند، وقتی زیاد حرف زدید، قدرت تفکرتان کم می شود، زیاد خطا می‌کنید، زیاد خطا کردید، خطاها برایتان عادی می‌شود و حیایتان خودبخود کم می‌شود. بعد می‌فرمایند: هر کس حیایش کم شد، تقوایش هم کم می‌شود. ببینید چگونه انسان از پرحرف زدن به بی‌تقوایی می‌رسد! در ادامه می‌فرمایند: هر کس بی‌تقوا شد، قلبش می‌میرد، دیگر معنویات را درک نمی‌کند و چنین کسی جایگاهش آتش است.

 

منشأ اکثر اختلافات خانوادگی و اجتماعی

مسئول هیئت انصار ولایت یزد خاطرنشان کرد: بیشتر مردم به خاطر زبانشان جهنمی می‌شوند، 70 گناه بلکه تا بیش از صد گناه بزرگ را نوشته‌اند که از زبان است. جای دیگری می فرمایند 29 گناه کبیره برای زبان است.

وی با بیان اینکه اکثر دعواها و اختلافات خانوادگی و اجتماعی از یک کلمه حرف شروع می‌شود، توصیه کرد: مواظب زبانمان باشیم. سکوت، زمینه تفکر را فراهم می‌کند و تفکر به انسان بصیرت می‌دهد لذا مشتاق به شنیدن باشیم تا حرف‌زدن. شهوت زیاد حرف زدن باعث می‌شود انسان خوب گوش ندهد. اگر سکوت کنیم و خوب گوش دهیم می‌بینیم اکثر اوقات یا اصلاً نباید جواب دهیم یا با سکوت ما طرف مقابل تخلیه و آرام می‌شود. اینها از اثرات ساکت بودن و گوش دادن است.

 

سکوت بجا

 این فعال فرهنگی استان یزد با طرح این سؤال که با سکوت روابط سرد نمی‌شود، گفت: نباید حرف اضافه بزنید، حرفی که لازم است و عقل اجازه می‌دهد باید بزنیم. اگر ما از سرِ عقل و تکلیف حرف بزنیم آنوقت می‌بینیم که خودبه‌خود خیلی از اوقات ساکتیم، وقت هم زیاد می‌آوریم، دل‌مشغولی‌هایمان هم کم می‌شود، اعصابمان هم خرد نمی‌شود. حضرت امام(ره) و حضرت آقا بیشترین حرف را میان علما و بزرگان زده‌اند، ساکت‌ترین آدم‌ها هم هستند، چون همه حرف‌هایشان بجا و از سر عقل و تکلیف بوده. ما به سکوت بجا نیاز داریم. جایی که شرع و عقل می‌گوید، بگو باید بگوییم؛ البته عقل مسلمانِ شیعة ولایتی و متشرّع نه عقلی که پاره‌سنگ برداشته است.

 

اراده خیر خداوند برای کیست؟

وی افزود: در روایت آمده که وقتی خدا برای جامعه‌ای خیر بخواهد، فقهای آن جامعه را زیاد می‌کند ولی اگر برای جامعه‌ای شر بخواهد، جُهال آن جامعه را زیاد می‌کند و مردم آن جامعه وقتی حرف جاهلی را می‌شنوند، به وجد م‌آیند ولی اگر فقیهی حرف بزند از او زوی گردانند.[2]

گاهی در جامعه وقتی جاهلی حرفی می‌زند همه برایش کف و سوت می‌زنند؛ متأسفانه برخی از این جهال در ظاهری نیکو هم ظاهر می‌شوند. البته این، با تکبیری که پای سخنان امام(ره) یا مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی) می‌گویند فرق می‌کند. اینجا دارد گوش می‌کند، سکوت و گوش دادن است با عقل تمام. وقتی جمله، نهایی می‌شود تکبیر را می‌گوید. اما وقتی ترامپ صحبت می‌کند همین‌جوری کف می‌زنند، جُهّالند دیگر! در جامعه‌ای که مردم برای جهّال کف و سوت بزنند خدا برایشان اراده خیر نکرده و جامعه‌ای که مردم حرف فقیه دین‌شناس را سر دست می‌گیرند و از او حمایت می‌کنند، خدا برای آن جامعه اراده خیر کرده است.

 



[1]. تحف‌العقول، ص 305.

[2]. «إذا أرادَ اللّه ُ بقَومٍ خَيرا أكثَرَ فُقَهاءَهُم و أقَلَّ جُهّالَهُم ، فإذا تكَلّمَ الفقيهُ وَجدَ أعْوانـا ، و إذا تَكلَّمَ الجـاهِلُ قُهِـرَ . و إذا أرادَ بقَـومٍ شَرّا أكثرَ جُهّالَهُـم و أقـلَّ فُقَهاءَهُـم ، و إذا تَكلَّـمَ الجاهِـلُ وَجـدَ أعْوانا ، و إذا تَكلَّـمَ الفَقيـهُ قُهِرَ»؛ ‌كنز العمّال : 28692

 

 

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید